روش هایی که به منظور گرما مورد استفاده قرار می گیرند به چند گروه کلی تقسیم می شوند که عبارتند از : 

1- کنترل گرما درمنبع تولید

2- جانشین نمودن منبع یا منابع گرما با منبع یا منابعی که گرمای کمتری تولید می کنند (جایگزینی)

3- تهویه عمومی

4- کنترل گرما در محل

5- محفظه های بسته

1- کنترل گرما در منبع تولید : برای کنترل گرما در منبع تولید از سه روش استفاده می شود که عبارتند از: الف) جداسازی : عملی ترین شیوه کاهش گرما در فرایندهای کار گرم که کنترل آن ها مشکل است، جدا سازی منبع گرما می باشد. در این روش می توان منبع گرما را توسط یک تیغه یا جداره مناسب، از سایر قسمت ها جدا نموده یا این که در ساختمانی مجزا با شرایط ویژه قرار داد. همچنین می توان منبع گرما را در خارج از محیط کار قرار داد که در این صورت به حفاظ کمتری نیاز می باشد. ب) عایق سازی: در بعضی موارد می توان ماشین و یا کوره مولد گرما را با کمک صفحات عایق، کاملاً احاطه نموده و سپس فضای محصور شده را تهویه کرد. مقبولیت این روش رو به افزایش است. ج) هودهای کانوپی: یکی دیگر از روش های کنترل گرما در منبع تولید حرارت نصب هودهای کانوپی در بالای کوره ها و تجهیزات داغ است. عمل مکش در هودهای کانوپی به صورت طبیعی یا مکانیکی انجام می شود. از آن جا که مسیر حرکت طبیعی گرما به طرف بالا می باشد، این روش مزیت فراوانی دارد، ولی باید خاطر نشان ساخت که تهویه موضعی فقط گرمای جابجایی را رفع نموده و اثری بر کاهش گرمای تابشی ندارد.

2- جایگزینی : یکی از راه های کنترل گرما، جانشین نمودن منبع یا منابع مولد حرارت یا منبع یا منابعی است که عین حال که به فرایند تولید لطمه ای نمی زنند، گرمای کمتری نیز تولید می کنند.

3- تهویه عمومی: در عملیات صنعتی، متداول ترین روش جهت کاهش یا حذف گرما، رقیق نمودن هوای محیط کار با هوایی است که دمای کمتری دارد. این فرایند، تهویه عمومی نامیده می شود و برقراری سیستم تهویه عمومی شامل سه مرحله می باشد که عبارتند از: 1. وارد نمودن هوای تازه 2. توزیع هوا 3. خارج نمودن هوای گرم شده 1. وارد نمودن هوای تازه: در پاره ای از موارد می توان هوای بیرون از محیط را مستقیماً و بدون هیچ تغییری وارد محل کار کرد و شرایط مناسب تری را به وجود آورد. این امر آن است که در بسیاری از مناطق، هوای خارج از کارگاه دمای کمتری نسبت به دمای پوست بدن دارد. هرچند که در بعضی از فرایندها استفاده مستقیم از هوای بیرون موثر است، ولی در بیشتر موارد تشکیلات تهویه عمومی باید به سیستم خنک کننده هوا مجهز باشد تا هوای بیرون را قبل از توزیع در کارخانه خنک نماید. سیستم های خنک کننده انواع مختلفی دارند. قدیمی ترین و ساده ترین روش، استفاده از خنک کننده های تبخیری است. اساس کار در خنک کننده های تبخیری شستشوی هوا می باشد. 2. توزیع هوا: توزیع هوا در کارخانه، از مراحل مهم تهویه عمومی می باشد اما متأسفانه در اکثر موارد تأمل کمتری بر روی این امر صورت می گیرد. طبیعتاً جریان جابجایی هوا در اطراف اجسام داغ، میل به صعود دارد بنابراین در یک سیستم تهویه عمومی مطلوب، ورودی هوای خنک تر باید در نزدیکی کف کارگاه بوده و هوای خنک به سمت کارگران و سپس به طرف وسایل و تجهیزات داغ هدایت شود بدین ترتیب پیش از آن که دمای هوای وارده بالا رود، به کارگران رسیده و سپس با هوای گرم کارگاه مخلوط شده و یا در اطراف جسم گرم گردش کرده و دمایش افزایش می یابد. در خاتمه هوای گرم شده از دریچه ای که در بالای دیوارها یا سقف کارگاه تعبیه شده است خارج می گردد. 3. خارج نمودن هوای گرم شده: آخرین مرحله از فرایند تهویه عمومی خارج نمودن هوایی است که توسط وسایل و تجهیزات، فرایندها، خطوط انتقال گرما، روشنایی و انسان گرم شده است. امروزه اکثر ساختمان ها طوری بنا می شوند که هوای گرم به طور طبیعی خارج شود. مسئله مهم در تهویه عمومی نصب دریچه های خروجی در نزدیک ترین قسمت ممکن به منبع گرما است. این امر باید بدون توجه به نحوه کار دریچه های خروجی رعایت گردد.

4- کنترل در محل : اگر امکان کنترل گرما در منبع تولید، در اثر شرایط موجود محدود شود و یا وسعت و شکل ساختمان مسئله ساز بوده و یا برای تهیه هوای تازه محدودیت هایی وجود داشته باشد، اعمال کنترل های محدود و متمرکز در محل انجام کار، از شیوه های موثر به شمار می رود. این کنترل ها به دو طریق خنک نمودن موضعی و استفاده از لباس های حفاظت فردی صورت می گیرد. - خنک نمودن موضعی : خنک نمودن موضعی عبارت از وارد کردن هوای خنک و کافی در یک منطقه محدود کاری می باشد، به طوری که کارگر را احاطه نموده و حداقل اختلاف را با هوای داغ اطراف داشته باشد. اگر دمای هوای وارده مناسب باشد و با هوای داغ کارگاه مخلوط نشود، به استفاده از فنون کنترل تکمیلی نیازی نمی باشد. اما باید توجه داشت که کارگر واقعاً در این روش خنک نمی شود بلکه در اطراف وی یک محیط قابل قبول به وجود آمده و از تماس وی با محیط داغ پیشگیری می شود به عنوان مثال براغی این روش می توان با ایجاد یک غرفه تهویه مطبوع برای کارگری که در یک صنعت گرم مانند ریخته گری کار می کند، محیط کار مناسبی را برای وی به وجود آورد. - البسه حفاظت فردی : البسه حفاظت فردی هنگامی که نتوان با استفاده از طریق ذکر شده گرما را در حد لازم کنترل نمود، استفاده از لباس های حفاظت فردی توصیه می شود. این لباس ها در طراحی های مختلفی وجود دارد که به عنوان مثال می توان لباس هایی را نام برد که از مواد غیرقابل نفوذ ساخته شده اند و هوای ورودی به آن ها پس از خنک کردن کارگر از قسمت های مچ، زانو یا دریچه هایی که بر روی لباس تعبیه شده است خارج می گردد. کنترل گرمای تابشی : در بسیاری از مشاغل، کارگران با شرایط جوی گرم و نامطلوبی مواجه هستند یکی از این شرایط نامطلوب به علت وجود گرمای تابشی می باشد. متأسفانه در اکثر موارد تفاوت بین گرمای موجود در محیط و گرمای تابشی نادیده گرفته میش ود و سبب می گردد که کوشش ها و هزینه های بیهوده ای، بدون آن که نتیجه لازم فراهم شود. برای اصلاح شرایط صرف گردد. زیرا شیوه هایی که برای کنترل دماهای بالا به کار گرفته می شود، اثر کمی در کنترل گرمای تابشی دارد. به طور کلی گرمای تابشی از طریق یکی از روش های زیر کنترل می گردد: 1) کاهش دمای سطوح: دمای سطحی منبع گرما را با دو طریق می توان کم نمود که عبارتند از: کاهش گرمایی که منبع وارد می شود و دوم استفاده از عایق حرارتی. همچنین انتشار گرمای تابشی را می توان با روکش کردن منبع توسط ورقه آلومینیوم کاهش داد فلزات دیگری نیز وجود دارند که قدرت کمتری برای انتشار گرما دارند. فولاد گالوانیزه نسبت به ورقه آلومینیوم قدرت انتشار کمتری دارد. اما عیب آن این است که با گذشت زمان نسبت به ورقه آلومینیوم کارایی خود را سریع تر از دست می دهد. استفاده از رنگ های آلومینیومی و روکش کردن سطوح با این رنگ ها نیز در تأمین اهداف فوق ارزش زیادی دارند. 2) نصب سپر یا مانع بین کارگر و منبع تابشی: یکی دیگر از راه های کنترل گرمای تابشی استفاده از حفاظ های مناسب بین کارگر و یا اجسامی که باید حفاظت شوند و منبع یا منابع گرما می باشد. موانع یا سپرهایی که بدین منظور مورد استفاده قرار می گیرند به چهار دسته به شرح زیر طبقه بندی می شوند:

الف) موانع و یا سپرهای بازتاب دهنده مانند آلومینیوم، فولاد ضد زنگ و سایر مواد براق. ب) موانع یا سپرهای جاذب مانند آهن یا فولاد اکسید شده با سطوح سیاه مات که توسط آب خنک شده اند. ت) موانع یا سپرهای شفاف مانند شیشه های مخصوص و یا شبکه های فلزی. ث) موانع یا سپرهای قابل انعطاف مانند بافته هایی با روکش آلومینیوم و ازبست. 

البسه حفاظت فردی: در این مورد استفاده از لباس های حفاظت فردی به ویژه لباس هایی که قدرت بازتاب تابش فروسرخ آن ها بالا است در تأمین شرایط مناسب قابل توجه می باشد. برنامه های بهداشتی و کنترل های اجرایی : گاهی اوقات، به دلیل محدودیت های فنی و تکنولوژیکی شرایطی در صنایع پدید می آید که به کارگیری روش های مهندسی به منظور تحت کنترل در آوردن کامل استرس حرارتی را ناممکن یا غیرعملی می سازد. که در این شرایط (مانند موج گرمای ناگهانی و بی سابقه در تابستان) ممکن است استرس های حرارتی محیط غیرقابل پیش بینی و متغیر گردند.بنابراین از آن جا که در این شرایط استفاده از روش های مهندسی ناممکن و یا مشکل می باشد را به طور کامل حل نمی کند، باید از راه حل های دیگری استفاده شود. تا کارگر در معرض استرس های حرارتی که سبب بیماری های ناشی از مواجهه با گرما می شود، قرار نگیرد. اغلب می توان با استفاده از روش های پیشگیری را به عنوان چاره یا روش تکمیلی برای تکنیک های مهندسی کنترل استرس حرارتی به شمار آورد. روش های پیشگیری عبارتند از: الف- محدود نمودن مدت زمان مواجه و یا درجه حرارت : برای تحت کنترل در آوردن مدت زمان از روز یا درجه حرارتی که یک کارگر را در معرض شرایط استرس حرارتی قرار می دهد، روش های متعددی وجود دارد که عبارتند از: - در صورت امکان کارهایی را که باید با استفاده از درجه حرارت بیشتری انجام گیرند (مانند ریخته گری) در ساعت خنک روز (صبح زود، غروب و یا شب) انجام دهید. - برنامه تعمیرات و بازدید سالانه را برای فصول سرد سال برنامه ریزی کنید. - برنامه کار و استراحت را به نحوی برنامه ریزی کنید که مدت استراحت کافی برای کارهای در مواجهه با حرارت در نظر گرفته شود. - به منظور کاهش مدت زمان مواجهه برای هر فرد گروه، تعداد کارگران را افزایش داد. - میزان آب مصرفی کارگران در حین انجام کار را افزایش دهید. - برنامه کار را به نحوی تنظیم نمایید که دو کار با فرایند کار گرم در یک زمان انجام نگیرند و یا کار گرم در صورت مجاورت محلی که سایر کارها در حال انجام است صورت نگیرد. ب) کاهش بار حرارتی : در بسیاری از کارهای صنعتی، گرمای متابولیکی عامل عمده ای از بار حرارتی به شمار نمی رود. ولی از آنجا که گرمای متابولیکی بار اضافی برسیستم حرارتی وارد می نماید آن را می توان در مواجه با حرارت های بسیار زیاد، جزئی مهم به شمار آورد. تولید گرمای متابولیک را می توان تا حدود 200 کیلوکالری در ساعت با استفاده از روش های زیر پایین آورد: - مکانیزه نمودن قسمت های فیزیکی کار - کاهش زمان کار (کاهش مدت زمان شیفت کار، افزایشی مدت زمان استراحت، ممنوعیت کار دو شیفته) - افزایش نیروی کار ج- افزایش تحمل حرارتی : تطابق با گرما می تواند به طور موثری قدرت تحمل افراد را بالا ببرد. ولی در هر صورت توانایی افراد در تطابق با حرارت با یکدیگر متفاوت است. استفاده از یک برنامه خوب طراحی شده و کاربردی تطابق با گرما، توانایی کارگران برای کار در مناطق گرما را افزایش داده و خطر وقوع بیماری های ناشی از گرما و انجام اعمال ناایمن را کاهش می دهد معمولاً تطابق با گرما طی 5 تا 7 روز مواجه با حرارت حاصل می شود. برای کارگرانی که در مقابل کار گرم قرار داشته اند، در روز اول 50%، در روز سوم 80% و در روز چهارم 100% تطابق حاصل می گردد. برای کارگرانی که تازه استخدام شده اند، برای روز اول 20% تطابق و برای هر روز از روزهای بعدی نیز 20% اضافی برنامه ریزی می شود. تندرستی جسمی، قدرت تحمل حرارت را هم در کارگران تطابق یافته و هم در کارگرانی که با گرما تطابق نیافته اند بالا می برد. زمان مورد نیاز برای تطابق در کارگران تندرست، 50% کمتر از کارگرانی است که از صحت جسمی و فیزیکی برخوردار نیستند. برای پیشگیری از بیماری های ناشی از حرارت و همچنین تحمل حرارت، باید با استفاده از منابع آب کافی، از جایگزین شدن آب از دست رفته بدن از طریق تعریق و ادرار، اطمینان حاصل نمود. مصرف مایعات، حداقل باید به طور ساعتی صورت گیرد. برای پیشگیری از بیماری های ناشی از گرما، تعادل الکترولیت ها در مایعات بدن باید ثابت نگاه داشته شود. برای کارگران تطابق نیافته ای که مصرف نمک ایشان محدود می باشد، در دو روز اول مواجه، افزودن نمک غذا با مشورت پزشک برای جایگزینی نمک از دست رفته بدن ضروری می باشد. د- آموزش ایمنی و بهداشت : پیشگیری از نتایج مهم بیماری های ناشی از مواجه با حرارت، به شناسایی سریع علایم و نشانه های بیماری و اقدام فوری در جهت انجام کمک های اولیه و یا اقدامات اصلاحی در اولین فرصت ممکن، بستگی دارد. سرپرستان و نیز سایر افراد، باید مورد شناسایی علائم و نشانه های انواع بیماری های ناشی از حرارت به عنوان مثال، کرامپ حرارتی، خستگی حرارتی، عرق سوز و گرما زدگی و همچنین کمک های اولیه، آموزش ببینند. تمامی افرادی که با گرما مواجه دارند، باید آموزش های ابتدایی لازم در مورد شناسایی انواع بیماری های حرارتی و روش های بهداشت فردی را گذرانیده و به منظور کاهش خطرات تمریناتی را انجام دهند. تمامی افرادی که از وسایل و البسه حفاظت در برابر گرما استفاده می کنند، باید نحوه صحیح استفاده از این وسایل را آموزش ببینند. تمامی افرادی که در محوطه های گرم کار می کنند، باید در مورد اثرات عوامل غیرشغلی (داروها، الکل و چاقی) بر تحمل استرس های حرارتی آموزش ببینند.

 

۱۳۸٩/۱٢/٧ساعت ۱:٢٥ ‎ب.ظ توسط حمیدرضا نظرات ()
تگ ها: