آلودگی هوای محیط کار 

هوای پاک مایه شادمانی زندگی بشری است که نیاز به آن بیش از نیاز به غذا و آب می باشد. صنعت مدرن امروز، باعث تولید گازها و ذرات زیادی می شود که هوای آزاد را آلوده می کنند. در گذشته زغال در صنعت باعث تولید دی اکسید گوگرد زیادی می شد، ولی امروز به دلیل محتویات کم گوگرد در زغال، سوخت آن مشکلات زیادی تولید نمی کند ولی وسایل نقلیه موتوری مشکل اساسی هستند که دی اکسید نیتروژن و ذرات آلی غیر قابل تجزیه تولید می کنند که تحت اثر اشعه خورشید به ازن تبدیل می شود که مهمترین آلوده کننده هوا می باشد. گاز دی اکسید نیتروژن ( NO2 ) هوا را به رنگ قهوه ای در می آورد و این وضعیتی است که بسیاری از شهرها در فصل تابستان با آن مواجه هستند . ذرات ریز که در اثر سوخت موتورهای بنزینی و گردوغبار جاده ای، دود حاصل آتش سوزی و گرده های گیاهان تولید می شود  عامل آلودگی هوا در روزهای زمستانی است .

تعریف آلودگی هوا:


لودگی هوا یعنی افزایش میزان  گازهای سمی و ذرات ریز جامد و مایع در هوا در غلظت هایی که تهدید کننده سلامتی هستند .

منابع آلودگی هوا:

مهمترین منابع آلودگی هوا عبارتند از :

1-    وسایل نقلیه

2-     کارخانجات صنعتی

3-    دود ناشی از آتش سوزی

4-    گرده های گیاهان

5-    طوفانهای شن و ماسه روان

6-      طوفان ،گردوغبارو فعالیت آتشفشانها و آتش سوزی جنگل

مهمترین آلوده  کننده هوا :

1-    ذرات جامدparticulate matter)  (: این ذرات از سد دفاعی طبیعی بدن عبور می کنند و به طور عمقی به ریه ها نفوذ و باعث تشدید آسم و اختلال عملکرد ریوی می شوند.

2-    ازن: این گاز از واکنش های شیمیایی در جو و تحت تاءثیر نور آفتاب تولید می شود و محرک قوی سیستم تنفسی است.

3-    دی اکسید نیتروژنNO2  

4-    منواکسید کربن (CO)

5-    سرب pb6

6-     دی اکسید گوگرد ( SO2)

7-    سولفات ها و سولفیدهیدروژن

8-    آکرولئین  Acrolein (تشدید آسم )

9-    دیوکسین: دیوکسین باعث  تشدید اختلال در تکامل جنین و افزایش خطر سرطان می گردد.

 عوارض آلودگی هوا:

آلودگی هوا در دراز مدت می تواند برای انسان کشنده باشد در یک تجربه تلخ ، طی یک هفته آلودگی هوا در دسامبر 1952 در شهر لندن حدود 4700 نفر فوت کردند که بیشتر آنان مبتلایان به بیماریهای قلب و ریه و افراد مسن بودند. آلودگی هوا باعث تحریک مجاری هوائی و تشدید آسم می شود و هرچه میزان ازن هوا بیشتر باشد، تعداد بیشتری  از افراد، مبتلا به آسم می شوند تماس دراز مدت با آلودگی هوا باعث  بروز برونشیت مزمن و آمفیزم میگردد. آلودگی هوا با گاز رادون ( ناشی از سوخت موتورهای دیزلی و صنایع سنگین ) باعث سرطان ریه می شود . همچنین آلودگی هوا باعث مرگ و میر حیوانات شده و برای گیاهان مضر می باشد و علاوه بر آن باعث افزایش عفونت های تنفسی می شود. آلودگی هوا اثرات غیر قابل جبرانی بر آثار باستانی و میراث فرهنگی دارد .

تاثیرات آلودگی هوا برکودکان:

کودکان به دلایل زیر نسبت به بزرگسالان در معرض خطر بیشتری از آلودگی هوا قرار می گیرند:
1- کودکان و شیرخوارگان با سرعت بیشتری تنفس می کنند و این  باعث افزایش تماس با مواد آلوده کننده هوا می شوند .

2- کودکان اکثرا" تنفس دهانی دارند که به این ترتیب فیلتر بینی که قسمتی از آلودگی هوا را می گیرد بطور موءثر نمی تواند عمل کند.

3- کودکان بیش از بزرگسالان در محیط آزاد به سر می برند بخصوص در فصول گرم و تابستان که سطح آلودگی شدیدتر است.

4- سیستم ایمنی و ارگانهای وابسته در کودکان هنوز نارس است و نسبت به آلودگی حساس تر است  مثل سرب که در استخوان های درحال رشد رسوب می کند. آلودگی هوا باعث تحریک انسداد راههای هوائی و تشدید آسم می شود و برنمو سیستم عصبی و تنفسی و ایمنی و غدد داخلی تاثیر می گذارد و می تواند خطر سرطان را در سال های بعدی زندگی افزایش دهد .

دی اکسید کربن و اهمیت آن در کیفیت هوای داخل ساختمان ها:

علی رغم اینکه دی اکسید کربن یک گاز آلاینده نبوده و بر سلامتی انسان هیچگونه تاءثیری ندارد ولی همواره به عنوان یک عامل مهم در بررسی کیفیت هوا داخل ساختمانها و به عنوان شاخصی جهت نحوه عملکرد سیستم تهویه مد نظر قرار می گیرد . در صورتیکه غلظت CO2 بالاتر از 1000 ppm باشد افرادیکه در معرض این هوا باشند احساس عدم تازگی و ساکن بودن هوا می نمایند. کیفیت بد هوا در اتاق ها منجر به خستگی ، عدم تمرکز و عدم رضایت افراد می شود، که اغلب ناشی از تهویه نامناسب ساختمان می باشد که رابطه مستقیمی با غلظت CO2 دارد، لذا در برخی سیستم ها که از  تهویه اتوماتیک استفاده می نمایند از غلظت CO2 به عنوان معیاری جهت تنظیم میزان هوای تازه ورودی به سیستم استفاده می شود.

شاخص های کیفی هوا (AQI)

AQi  (یا شاخص کیفیت هوا) یک شاخص برای گزارش کیفیت هوای روزانه است. این شاخص جایگزین شاخص قبلی PSI   (Pollution Standard Index ) گردیده است .

AQi ، هشدارهای لازم در رابط با تاثیر هوای آلوده بر سلامتی شما را نشان می دهد.

سازمان های حفاظت محیط زیست، AQI را با 5 نوع آلوده کننده هوا محاسبه می کنند:
1- ازن روی سطح زمین                                  2- منواکسید کربن

3- دی اکسید گوگرد                                      4- دی اکسید نیتروژن

5- گردوغبار

برای هر یک از این موارد ، سازمان های فوق استانداردی را جهت حفظ سلامت تعریف کرده است :وضعیت شاخص استاندارد آلودگی  شاخص های استاندارد آلودگی

Pollution Standard Indices (P.S.I)

پاک 50-0  منوکسید کربن (CO)

سالم 100-50  ازن (O3)

ناسالم 200-100  دی اکسید گوگرد (SO2)

بسیار ناسالم 300-200  دی اکسید نیتروژن (NO2)

خطرناک 500-300  ذرات معلق (10PM)

آموزش حفاظت در مقابل آلودگی هوا :

1- کنترل سالانه میزان آلوده کننده های هوا در محیط آزاد که از حد استاندارد خارج شود.
2- ارزیابی میزان آلودگی در محیط مدرسه تا کودکان فرصت رشد و تکامل در محیط سالم داشته باشند.

3- در روزهایی که اخبار، آلودگی هوا را شدید و بحرانی اعلام می کند، بیماران قلبی و عروقی باید در خانه بمانند و اگر مجبور به خروج باشند ، نباید فعالیت زیادی انجام دهند و یا باید از شهر خارج شوند4- در روزهای اعلام بحرانی آلودگی هوا از حضور خود و فرزندان در محدوده های با آلودگی هوا پرهیز نمائید.

از آلودگی هوا چه میدانیم ؟

سالیانه 3 میلیون نفر در اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می دهند  که 90 درصد آنان در کشورهای توسعه یافته هستند . دربعضی کشورها تعداد افرادی که در اثر همین عامل جان خود را از دست می دهند بیشتر از قربانیان سوانح رانندگی است. این مرگ و میر بطور خاص مربوط به آسم، برونشیت - تنگی نفس و حملات قلبی و آلرژی های مختلف تنفسی است .

تعریف آلودگی هوا

آلودگی هوا به وجود هر ماده ای در هوا که میتواند برای انسان یا محیط او مضر باشد اطلاق می گردد. آلاینده ها ممکن است طبیعی و یا ساخته دست بشر باشند و ممکن است به اشکال مختلف ذرات جامد یا قطرات مایع یا گاز باشند که بالغ بر 180 آلاینده می باشند .

منابع انتشار آلاینده های هوا:

منابع آلوده کننده هوا به دو قسمت طبیعی و مصنوعی تقسیم بندی می شود.

1- منابع طبیعی

- فعالیت های آتشفشانها و آتش سوزی جنگل ها


- گرد و غبار طبیعی


- دود و مونواکسید کربن ناشی  از آتش سوزی ها


- گاز رادون ناشی از کانی های زمین

- درختان کاج که ترکیبات آلی را از خود متصاعد می کنند.

2- منابع مصنوعی

وسایل نقلیه موتوری مشکلی اساسی هستند که دی اکسید نیتروژن که مهمترین آلوده کننده هوا است را تولید می کنند .سایر منابع مصنوعی آلوده کننده هوا عبارتند  زغال سنگ سوزها ، صنایع مختلف آلودگیهای ناشی از سوزاندن بقایای کشاورزی و ...

آلاینده ها ی هوا :

ترکیبات آلوده کننده هوا به دو قسمت گازها و ذرات جامد تقسیم می شوند :

1- ذرات جامد :

ذرات کوچک و جامد براساس اندازه تقسیم می شوند و عبارتند از: pm10  و pm2/5 . دسته اول  ذراتی که دارای قطر کمتراز 10 میکرومتر هستند و دسته دوم ذراتی که  دارای قطر کمتر از 5/2 میکرومتر هستند . ذرات با قطر کمتر از 5/2 میکرومتر برای سلامتی زیانبارترند .

2- گازها :

شامل مونواکسید کربن ، دی اکسید نیتروژن ، دی اکسید گوگرد ، هیدروکربن ها ، ازن و ...  می باشند.  
آلودگی هوا در منازل :

دی اکسید کربن یک گاز آلوده کننده هوا نیست  ولی همواره به عنوان یک عامل مهم در بررسی کیفیت هوای منازل مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان شاخص کیفیت هوا لحاظ می شود .  افرادیکه در معرض این هوا قرار می گیرند ، دچار خستگی - عدم رضایت و عدم تمرکز می گردند . مواد و مصالح ساختمانی مثل رنگ ها بخصوص رنگهای با ترکیبات سربی ، حشره کش ها و اسپری فرمالدئیـــد نیز می توانند باعث آلودگی هوا در منازل گردد.

حفاظت با آلودگی هوا:

در روزهایی که اخبار و رادیو تلویزیون و روزنامه ها هوا را در شرایط  بحرانی اعلام می کنند این خبر به شما کمک می کند که خود را  از آلودگی هوا محافظت کنید . AQI  ( یا شاخص کیفیت هوا ) یک شاخص برای گزارش کیفیت هوای روزانه می باشد . AQI با اندازه گیری آلاینده هایی چون  ازن ، منواکسید کربن ، دی اکسید گوگرد ودی اکسید نیتروژن و گردوغبار ( ذرات معلق 10-Pm ) محاسبه می شود .

 

تعویض وتصفیه هوا:

در محیط کار باید جریان هوا وجود داشته باشدتا از آلودگی هوا جلوگیری شود. بدون تصفیه و تعویض هوا در فواصل زمانی لازم، بو­های نا­مطبوع، به ویژه بوی نا­خوشایند دود سیگار، تراکم گاز کربنیک ناشی از تنفس افراد و تغییر درجه رطوبت و حرارت هوا در جهت نا­مساعد، باعث ناراحتی افراد می­شود. تا­کنون گزارش­های زیادی در مورد مزایای استفاده از تهویه مطبوع تهیه شده است که غالباً حکایت از رضایت­مندی و بهبود روحیه کارکنان و بر­طرف­شدن احساس خستگی آنها دارد. به نظر می­رسد ماشین­آلات نیز در محیطی که در آن از تهویه مطبوع استفاده می­شود، خیلی راحت­تر کار کرده و دیر­تر احتیاج به تعمیر پیدا می­کنند و هزینه­های مربوط به تعمیرات و نگه­داری آنها کمتر است، زیرا تغییر درجه حرارت و رطوبت به ماشین­ها آسیب می­رساند. به هر صورت انکار نمی­توان کرد که تهویه مطبوع یکی از مهم­ترین و اساسی­ترین وسایل ساختمان­ها و کارگاه­های امروزی است و به همین دلیل اکثریت کارگاه­ها در کشور­های پیشرفته مجهز به سیستم تهویه مطبوع می­باشند. و اما تهویه صنعتی عبارت است از تأمین و خروج هوا به منظور کنترل آلاینده­های منتشر­شده و مواجهه وخطرات شیمیایی در محیط کار و همچنین کنترل افزایش درجه حرارت .

انواع تهویه صنعتی شامل: تهویه عمومی (ترقیقی) و تهویه موضعی

تهویه ترقیقی در مکان­هایی که منابع انتشار با سمیت کمتر ، از ابتدا به صورت گاز یا بخار ، انتشار یکنواخت از نظر زمانی،انتشار آلاینده گسترده، شرایط آب وهوایی معتدل و آلاینده در نزدیکی منطقه تنفسی نباشد ، استفاده می­شود.

تهویه موضعی در مکان­هایی که منابع انتشار بزرگ و محدود، شیفت کاری متغیر، مواد با سمیت بالا و موقعیت کارگر به منبع انتشار نزدیک است ، استفاده می­شود. این تهویه شامل این قسمت­ها می­باشد:

1. هود    2. دودکش    3. فن     4 . تمیز­کننده هوا      5 . کانال

تفاوت اساسی تهویه عمومی و موضعی در این است که: تهویه موضعی در مکانی استفاده می­شود با این هدف که آلاینده در محیط نباشد ،ولی تهویه عمومی باعث پخش آلاینده در محیط کار و رساندن آن به پایین­تر از حد مجاز(TLV) می­شود.

 

 

  آلودگی هوا در فضای محدود داخلی  

همه ما با آلودگی هوا در فضای آزاد که عمدتا ناشی از ترافیک است آشنایی داریم. اما به واقع منظور از آلودگی هوا در فضای محدود چه می تواند باشد ؟ تقریبا تمام هوایی که تنفس می کنیم حاوی در صد کمی از مواد آلودکننده همچون گازها ،‌ذرات گرد و غبار ، مواد شیمیایی و کپکها می باشد که بیشتر آن را مواد بی ضرر تشکیل می دهد. برخی از آلوده کننده ها زمانی می توانند مضر واقع شوند که در فضایی محدود مانند خانه ،‌ محصور شده باشند . استنشاق چنین موادی در برخی از مواقع سبب بروز مشکلات تنفسی ،‌بویژه در افرادی که به آلرژی  و بیماریهای ریوی از قبیل برونشیت و آسم مبتلا هستند ، می شود. از آنجایی که اکثریت افراد حدود 90% از اوقاتشان را در محیطی بسته سپری می کنند تامین هوایی پاک و به دور از آلودگی در منزل و یا در محیط کار بسیار حائز اهمیت می باشد.

 تشخیص آلودگی هوا در فضای محدود داخلی

در پاره ای از موارد آلوده کننده های هوا در فضای محدود داخلی باعث بروز واکنش های آلرژیک و ایجاد حساسیت در پوست ، چشم ، بینی و ریه می شوند و در موارد جدی تر می توانند موجب سرگیجه و تهوع گردند.

در صورتی که علائم بیماری با افزایش تهویه هوای اتاق و دور بودن از مکان آلوده کننده بهبود یابد احتمالا عامل آلودگی را باید در داخل ساختمان جستجو کرد.

 روشهای کاهش آلودگی هوا

موثرترین شیوه برای مهار آلوده کننده ها در محیطهای بسته ،‌از بین بردن عامل اصلی آن است . به علاوه با استفاده از هوای تمیز بیرون می تواند به تهویه هوای اتاق کمک کرد. در بعضی از موارد، استفاده از دستگاه اتصفیه کننده هوا ،‌می تواند مفید واقع شود.

 علل اصلی آلودگی هوا در فضای محدود داخلی  

استغمال دخانیات : ‌دود حاصل از سیگار حاوی مواد آلوده کننده ای چون مونواکسید کربن ،‌ فرمالدئید ، گازها و ذرات  ریز می باشد که برخی از آنها سرطان زا هستند. بنابراین ازفرد غیر سیگاری نمی توان انتظار داشت که در محیطی که دیگران سیگار می کشند کار کند.

 ذرات ناشی از منشا حیوانی  

ذرات ریز مو و پوست حیوانات خانگی مثل سگ و طوطی عامل مهم حساسیت در بسیاری از موارد است برای مثال موی گربه بر روی فرش ،‌لوازم منزل و رختخواب قرار می گیرد و سبب بروز آلرژی طولانی مدت می شود. موثرترین شیوه آن است که از این قبیل حیوانات خانگی در منزل نگهداری نشود. از طرف دیگر از طریق گردگیری منظم و کامل می توان میزان غبار ناشی از حیوانات را تقلیل داد. هم چنین باید حیوانات را تقلیل داد.هم چنین باید حیوانات را از اتاق خواب دور نگه داشت .

 کپک ،‌ قارچ ، باکتری  

اگر دستگاههای تهویه  بخوبی تمیز نگردند و یا منبع رطوبتی در داخل ساختمان باشد،‌ کپکها ، قارچها و باکتری ها تجمع پیدا می کنند. جهت جلوگیری لز رشد این ذرات باید تهویه اتاقها بویژه حمام و آشپزخانه به  خوبی تامین شود.

 گاز فرمالدئید

این گاز از چسب ،‌لوازم منزل ،‌ کاغذ و پارچه های مبلمان مورد استفاده در ساختمان ،‌ آزاد می گردد . این گاز باعث سردرد ،‌ سرگیجه ، اگزما ، تهوع  و تحریک چشم و بینی و گلو می شود. در کارگاهها می توان از تجهیزات مخصوص مراقبت ،‌ استفاده  کرد. در صورت امکان باید منبع تولید گاز را از ساختمان خارج کرد. در غیر این صورت لازم است منبع یا روکشی پوشانده  شده و همچنین میزان تهویه فضای ساختمان افزایش یابد.

 وسایل گرمائئ و پخت و پز

وسایل گرم کننده و چراغ خوراک پزی که با گاز کار می کنند، اگر به درستی نصب نگردند، تولید مقدار زیادی دی اکسید نیتروژن و مونو اکسید کربن می کنند که بسیار مضر می باشند. این گازها در سطوح پایین می توانند سبب تحریکات تنفسی و چشمی ،‌سردرد و تهوع شوند و در سطوح بالاتر به مرگ شخص منجر گردند. باید از نصب دقیق و بازرسی و سایل اطمینان حاصل گردد و دریچه ای به خارج در نظر گرفته شود . در صورتی که متوجه نشت گاز شدید، بلافاصله اجاق گاز را خاموش ،‌پنجره ها و درها را باز و فورا درخواست کمک کنید.

 بیدهای خانگی  

بیدها در هر خانه ای غالبا در رختخواب یافت می شوند. در مکان های گرم و مرطوب که تکثیر این موجودات بسیار سریع انجام می گیرد ریشه کن کردن آنها عملا غیر ممکن است . بسیاری از افراد بویژه افراد آسمی به کنه های خانگی حساسیت دارند. با شستشوی مداوم و مرتب رختخوابها و با استفاده از ملحفه های ضخیم برای بالشها و تشکها می توان با آنها مبارزه کرد.

 مواد شیمیایی سمی  

برخی از محصولات خانگی از قبیل پاک کننده ها، حشره کشها ،‌مواد بهداشتی و آرایشی ، رنگها و حلالها ناراحتی چون سرگیجه ،‌تهوع ،‌حساسیت چشمی و تحریک راههای تنفسی ایجاد می کنند.همواره به دستور العمل هایی که برای استفاده از این محصولات ارائه می شود به دقت عمل نمایید و در محیطی با تهویه مناسب کار کنید. حتی الامکان از کاربرد آنها به صورت افشانه  (‌مایع معلق در گاز)‌خودداری نموده ، در صورت امکان از تولیدات غیرسمی استفاده کنید.

 

 گاز رادن  

این گاز از خاک و تخته سنگهایی که حاوی مقادیر بسیار کوچکی از رادیوم و اورانیوم هستند آزاد می گردد. در برخی از نواحی ایران که خانه سازی بر روی صخره های گرانیتی صورت می گیرد گاز رادن از طریق شکافها وارد منزل می شود.

 آزبست (‌پنبه نسوز)

رشته های آزبست می توانند باعث امراض ریوی مختلف گردند. در ساخت لوله ها ،‌ محازن و دیگهای بخار ممکن است آربست به کار رفته باشد. اگر این وسایل پوسیده شده باشند و یا به درستی تعمیر نگردند ممکن است خطر آفرین شوند ،‌ لذا باید بوسیله متخصصان تعویض گردند.رشته های ازبست ممکن است در ساخت سقفها ، کفها و عایق گذاری به کار روند که اگر در وضیعت خوبی باشند بهتر است به آنها دست نزنند که در این صورت خطرش کمتر از برداشتن آنهاست و به هرحال باید توجه داشت که از مته کردن ،‌ سنباده زدن و یا اره کردن آنها خودداری شود.

۱۳٩٠/٢/۱۱ساعت ٤:٤٧ ‎ب.ظ توسط حمیدرضا نظرات ()
تگ ها: