الف) چگونگی خودسوزی

خودسوزی زغالسنگ فرایند خود گرمایشی زغالسنگ بر اثر اکسیداسیون است.

ب )مکانیزم خودسوزی


خود گرما دهی زغالسنگ مستلزم وقوع همزمان چندین عامل است زغال در مجاورت هوا حتی در دمای عادی محیطی به آرامی اکسید می شود که این فعالیت گرمازا بوده و حرارت تولید می نماید در نقاطی که زغالسنگ در معرض تهویه عادی قرار دارد حرارت تولید شده با جریان تهویه دور شده و زغالسنگ سرد باقی می ماند.

در صورت فقدان کامل جریان هوا ،اکسیژن کاملا مصرف شده و اکسیداسیون متوقف گردیده و زغال سرد باقی خواهد ماند.

در حد مابین این دو حالت شرایط اکسید کننده ای وجود دارد که حرارت اکسیداسیون با سرعت کافی پراکنده نمی شود تا زغال سرد باقی بماند در نتیجه حرارت زغال بالا می رود از آنجایی که سرعت اکسیداسیون همراه حرارت افزایش می یابد این فرایند سرعت می گیرد .

خودسوزی پس از آغاز شدن قادر است در شرایط  وجود کم اکسیژن نیز به فعالیت خود ادامه بدهد

                    هر زغالی دارای یک درجه حرارت بحرانی است که به «حد اقل دمای خود گرمایشی یاSHT» مشهور است این دما پایین ترین درجه حرارتی است که نوعی واکنش پایدار گرمازا یا افزایش غیر قابل کنترل دمایی را باعث می شود .محدوده این دما بین 50 تا 120 درجه سانتیگراد ومیانگین آن حدود 70 درجه سانتیگراد می باشد. در این مرحله زغال شروع به آزاد کردن مقادیر قابل توجهی هیدروژن و مونوکسید کربن می نماید.

اگراجازه داده شود که زغال به (SHT) برسد و تعادل گرمایی برقرار نگردد (تعادل گرمایی یعنی دور شدن حرارت تولیدی با جریان هوا و عدم افزایش بیشتر حرارت) فرایند اکسیداسیون و افزایش درجه حرارت سرعت گرفته تا اینکه مواد ملتهب و گداخته می شوند در این مرحله دود و محصولات احتراق متصاعد خواهند شد . در این حالت یک «آتش پنهان» ایجاد گردیده است.

ونیز در ادامه خطر تصا عد میزان بالای منوکسید کربن به هوای آزاد و تبدیل احتراق به آتش باز شکل می گیرد.

به همین جهت در هنگام اطفاء حریق  زغال نباید افراد اضافی برای تماشا کردن در محدوده محل حریق  تجمع نمایند مخصوصاً در داخل کارخانه که محیطی بسته محسوب میگردد تجمع محصولات حریق (مونوکسید کربن ) در محل با عث  ایجاد خطر برای پرسنل را می نماید.

شرایط لازم برای خودسوزی زغال این است که توده زغالسنگ در محل دپوی زغاسنگ کنسانتره و یا در داخل تانک  در معرض جریان ضعیف  اما پیوسته و پایداری از حرکت هوا قرار داشته باشد .زغالسنگ پروده به لحاظ داشتن میزان فراریت حدود 25% و نیز وجود گوگرد  و همچنین خاکستر از زغال های پر خطر محسوب می گردد.  زغال فرآوری شده در کارخانه مخصوصآ  محصول قسمت فلوتاسیون  که دارای خلوص زیاد بوده از مستعد ترین مواد برای خود سوزی می باشد حریق های صورت گرفته در این قسمت که خوشبختانه سریع شناسایی و اطفاء گردید زنگ خطری برای کارخانه و پرسنل شاغل در آن می باشد .از این نوع حریق ها در صورت رعایت نکردن شرایط جلوگیری از خود سوزی در کارخانه  مجد د شاهد خواهیم بود . پرسنل کارخانه باید  به خطر ناک بودن  محل کار خود واقف گردند و خود نیز شرایطی را ایجاد نکنند که منجر به  ایجاد حریق زغال و یا هر ماده سوختنی دیگر در داخل کارخانه شود.

  ج)علایم فیزیکی خود سوزی

قدیمی ترین و شاید معتبرترین را شناسایی گرمایش ناشی از یک خودسوزی استفاده از حواس انسانی است به همین جهت پرسنل که دایم در کارخانه حضور دارند باید با علایم فوق آشنا شوند تا در صورت مشاهده آنها در هر کجا از نقاط کارخانه که این علایم را احساس نمودند بدون فوت وقت مسئولان را در جریان قرار بدهند.

1)     بخار: در شرایط آرام جوی، هوای گرم و مرطوب نوعی ابر قابل رویت از بخار آب را شکل می دهد

2)     بو: بخار چرب و دارای بوی کهنگی حاصل از تقطیر هیدروکربنها

3)     حرارت: اافزایش دمای اطراف دپو و یا اطراف تانک حاوی زغالسنگ

4)     دود: متصاعد شدن دود از دپو و یا از تانک حاوی زغالسنگ

اولین نشانه غیر عادی بودن شرایط وجود بو می باشد که در مرحله اولیه پیشرفت گرمایش قابل شناسایی است.پس از آن بخار اب تولید می شود که در ابتدا به صورت مه سبک و رقیق و در مرحله بعد به شکل بخار و دمه است.در مراحل بعدی پیشرفت فرایند، زمانی که دود شکل می گیرد دیگر شکی وجود ندارد که گرمایش آغاز شده است.

د) پیشگیری از خود سوزی و ایجاد حریق بوسیله زغالسنگ

آتش سوزی زغال ایمنی افراد و تجهیزات سطح و زغالشویی را به مخاطره انداخته باعث از دست رفتن زغال شده به کیفیت زغال آسیب وارده نموده و نیز نگرانیهای عمده زیست محیطی را بوجود می اورد.

زغال پروده  از نوع کک شو و پرخطر با فراریت متوسط (25%) و دارای علایم وجود ترکیبات سولفیدی با رطوبت بالا و دارای خکستر(35%) و با شکنندکی بالا می باشد درجه حرارت محیط نیز در فصل تابستان بسیار بالا بوده(50 درجه سانتیگراد) و ساعات تابش خورشید روی دپو در بیشتر اوقات سال طولانی می باشد

باید زمان نگهداری زغال در دپو و تانک ها تا حد ممکن کوتاه باشد  همیشه باید قدیمی ترین زغال ها در ابتدا بارگیری شوند و نیز در داخل تانک ها نباید زغال ها به مدت زیادی باقی بمانند در این صورت زغال فرصت خود گرمایش «خودسوزی» را نخواهد داشت. همچنین در دپو و تانک ها نباید  زغال های تازه بر روی زغال های قدیمی تر ریخته شوند. در دپو ها محدویت ارتفاع  یک دپوی کوبیده نشده حراکثر 3 متر و برای دپوی کوبیده  و متراکم شده حداکثر 8 متر است این شرایط مقاومت در برابر باد را کاهش می دهد.زغال باید به صورت لایه های با ضخامت 30 تا 60 سانتیمتر ریخته شود و با استفاده ار بولدوزر  کوبیده و متراکم گردد تا خلل وفرج آن به حداقل برسد و مانع از عبور جریان هوا در داخل دپو شود

زغال تولید شده در قسمت فلوتاسیون بعد از خشک شدن دارای خلل و فرج زیاد می باشد و بخوبی می تواند اکسیژن را در خود جا بدهد  به همین دلیل برای خود سوزی کاملا مساعد می باشد .

دپوها باید مرتب مورد بازدید قرار گیرند همچنین باید از تجمع زغال فلوتاسیون برای مدت زیاد درروی کف کارخانه و اطراف نوار 301  ونیز در لابلای رولیک ها جلوگیری بعمل آمده و اقدام به شستن کف کارخانه گردد.

در هر کجا که شرایط خود سوزی زغال ایجاد شده است باید موارد زیر را انجام پذیرد

1)     اطلاع به مدیر زغالشویی ، واحد ایمنی ،آتش نشانی

2)     مشخص نمودن منطقه مشکوک و محصورکردن محل با نوار خطر

3)     ممانعت از حرکت کردن تمامی افراد در منطقه و متوقف نمودن فعالیت همه تجهیزاتی که در مجاورت این منطقه کار می کنند

4)     اجرای یک برنامه عملیاتی برای مقابله با واقعه

اطفاء حریق ایجاد شده در اثر خودسوزی

به طور کلی وقتی یک حریق شکل گرفت می توان آن را به چهار مرحله تفکیک نمود که هر مرحله شدیدتر از مرحله پیشین می باشد.

مرحله یک : تولید بخار 

 مرحله دو: تولید دود سفید رنگ

مرحله سه: تولید دود گوگردی زردرنگ

مرحله چهار: دود و شعله های آبی رنگ آشکار

اطفاءحریق باید به منظور رسیدن به بن یا محل اصلی حریق  صورت پذیرد. استفاده از آب بافشار زیاد و به مقدار زیاد می تواند حریق ایجاد شده در اثر خودسوزی زغال را اطفاء نماید البته استفاده از کپسول در حریق های کوچک نیز می تواند موثر باشد اما در حریق های بزرکتر با کپسول نمی توان کاری موثر انجام داد. به همین جهت باید بوسیله استفاده از شیرهای هیدرانت که دارای آب زیاد و پر فشار می باشد اقدام با اطفاء حریق نمود از تجمع در محل حریق باید خودداری نموده و به محل امن پناه ببریم فقط افراد درگیر باید در محل وقوع حضور داشته باشند.

تهیه شده:درواحد HSEشرکت زغالسنگ پروده طبس

ایمنی زغالشویی

۱۳٩٠/٢/٩ساعت ٥:۱۸ ‎ب.ظ توسط حمیدرضا نظرات ()
تگ ها: