مقدمه:

گاز هیدروژن سولفوره یکی از مهلک ترین گازهای صنایع نفت ، گاز و پتروشیمی می باشد و رعایت نکات ایمنی در محل هایی که احتمال حضور این گاز و جود دارد از الزامات می باشد و این امر جز با شناخت امکان پذیر نمی باشد . لذا در این کتابچه بر آن شدیم تا توضیحاتی چند در خصوص خواص این گاز ذکر نمائیم ، امید است که مطالب این کتابچه با دانش و تجربیات شما توأم گشته و مانع از بروز حوادث احتمالی گردد.


مشخصات:

گازی بیرنگ با بوئی شبیه به تخم مرغ گندیده و بسیار متعفن ، چگالی نسبی آن با هوا 29/34 یعنی از هوا سنگین تر می باشد. مقداری در آب حل می گردد. نقره را سیاه و ترکیبات سربی را تیره می سازد. بین 4% تا 46% حجمی محدوده اشتعال پذیری آن می باشد که تولید شعله آبی کم رنگ می کند.از ترکیب گوگرد با هیدروژن و یا از تخریب مواد آلی تولید می گردد و در مخازن زیر زمینی نفت در ایران به میزان فراوان یافت می شود.

گاز هیدروژن سولفوره میل ترکیبی شدیدی با آهن و فولاد داشته و تولید سولفید آهن می کند که بصورت جرم سیاه و شفافی نمایان و بصورت گرد سنگینی ویا یک تکه درخشان بوده و گاهی در مجاورت هوا مشتعل می گردد.

 مقیاس اندازه گیری:

براساس % و ppm سنجیده می شود.

ppm = 1       10000 ppm = 1%         1000 ppm = 0.1% 1000000

حد تماس شغلی:  

(Occupational Exposure Limit )

10 ppm  – بیشترین حد مجاز برای 8 ساعت کارکرد

15 ppm  – بیشترین حد مجاز برای 15 دقیقه کار و سپس 60 دقیقه استراحت

20 ppm  – استفاده از لوازم حفاظت فردی الزامی است .

اثرات گاز H2S بر روی فرد :

از طریق دستگاه تنفسی بسادگی وارد ریه و جریان خون می گردد.

از بین بردن دستگاه تنفسی

قطع تنفس ، ایست قلبی، جلو گیری از ورود اکسیژن به مغز

تماس با H2S آب گرفتگی ریه (PULMONARY EDEMA ) را به دنبال دارد که توجهات مخصوص پزشکی را می طلبد.

 

جدول مسمومیت گاز   :H2S

تحریک و سوزش چشم ها ، بینی و گلو

20 PPM

از دست دادن بویایی ، سردرد و تهوع

20 – 200 PPM

تاثیر بر سیستم مرکزی اعصاب ، از دست دادن کنترل و قطع تنفس

500 – 700 PPM

بیهوشی آنی و مختل شدن مغز و وقوع مرگ

700 - 1000 PPM

 

حفاظت فردی:

برای حفاظت جان افرادی که با گاز سمی و خطرناک هیدروژن سولفوره کار می کنند از دو نوع دستگاه تنفسی می توان استفاده نمود:

SCBA

SABA

 

معایب

مزایا

نوع

محدودیت استفاده از نظر زمان

قابلیت تحرک و جابجایی زیاد، مناسب برای عملیات فرار

SCBA

محدودیت انعطاف و جابجایی ، بدلیل طولانی بودن شیلنگ ها و لوله های انتقال هوا احتمال خرابی و پیچیده شدن آنها وجود دارد.

تامین هوا برای

زمان های طولانی

SABA

 

از دیگر لوازم حفاظتی ماسک گاز محافظ می باشد.

RESCUE عملیات نجات:

با توجه به این موضوع که مغز انسان حداکثر حدوداً 6-4 دقیقه بدون اکسیژن زنده می ماند باید عملیات نجات را برای حداکثر سه دقیقه تنظیم نمود:

 مراحل امداد:

شخص مصدوم را سریعاً از محل هوای سمی به هوای آزاد انتقال دهید .

بیمار را تاحدامکان بصورت درازکش و راحت بر روی زمین قرار دهید.

اگر تنفس شخص مصدوم قطع شده است سریعاً او را تنفس مصنوعی داده و به بهداری اطلاع دهید.

 

مکانها و عملیاتی که در آنجا احتمال وجود گاز H2S   می باشد:

مکانهای اطراف واحدهای تخلیه نفت خام

مخازنی که علامت گاز سمی دارند(در هنگام تخلیه آب محل اطراف تخلیه را علامت گذاری کنید).

دستگاه های تقطیر و لایروبی مخازن

محوطه های چگالنده

جداکننده های گاز

اندازه سنج های مخازن

محل های تخلیه فاضلاب و چاله های آب زائد

واحد گوگرد سازی

احتیاطات:

جلوگیری نمودن از نشت گاز H2S به داخل هوای محل کار

نصب تهویه خوب

در صورت امکان از کارکردن در جهت وزش گاز H2S اجتناب ورزید.

در هیچ شرایطی در کنار محفظه ابزار اندازه گیری روی مخزن قرار نگیرید .

اگر به هر علتی لوله گاز بطور ناگهانی نشتی داد ، نفس خود را حبس نموده از محل خطر دور شوید.

در هنگام رفع نشتی از دستگاه تنفسی موجود و یا ماسک گاز استفاده نموده ، هوای محوطه را قبل از ورود به محل آزمایش نمائید ، قبل از تعمیر هر گونه نشتی دستگاه ها و ابزار مورد نیاز را فراهم کنید.

هیچگاه بدون ماسک گاز محافظ وارد محیطی که آلوده به گاز سمی است نشده و در آن محیط کار نکنید تا زمانی که آزمایش شود و نتیجه سالم بودن هوا اعلام گردد.

در هنگام آزمایش محوطه ای که مشکوک به وجود گاز H2S است ، استفاده از ماسک حفاظتی ضروری است و این محافظت تا زمانیکه هوای محوله سالم اعلام گردد نباید قطع گردد.

در جائیکه پراکندگی گاز H2S  با غلظتPPM 150 – 70 وجود دارد و کارکنان مجبورند در این غلظت برای چند ساعت کار کنند ، استفاده از ماسک نوع کانیستر ضروری است.

غلظت اندازه گیری شده گاز H2S در اثر تغییر شرایط جوی و یا محیطی می تواند تغییر کند.

بر روی مخازنی که دارای گاز سمی با غلظت PPM  300 می باشند باید علامت استاندارد گاز سمی نصب گردد.

کارکردن کار کنان بدون استفاده از ماسک گاز برروی مخازن دارای تابلوی گاز سمی اکیداً ممنوع است.

گروههای تعمیراتی و بازرسین فنی تنها در صورت اخذ مجوز از اداره ایمنی  می توانند در مخازن دارای علامت گاز سمی کار کنند.

 وسائل تشخیص:

نوعی نوار کاغذی آغشته به محلول استات سرب که در اثر تماس با هیدروژن سولفوره برنگ تیره در می آید. مقدار تغییر رنگ روی پاکت نوار کاغذی مشخص کننده میزان تقریبی درصد هیدروژن سولفوره می باشد.

دستگاه های سنجش گاز هیدروژن سولفوره که بطور خودکار میزان حداقل و حداکثر گاز منتشر شده در محیط را اندازه گرفته و در شرایطی که گاز از حداقل استاندارد بیشتر باشد از طریق آژیر کارکنان را مطلع می سازند.

دستگاه های سنجش گاز هیدروژن سولفوره که بطور ثابت بر طبق استاندارد در محل های مختلف نصب می گردند. چنانچه گاز در محیط های مذکور متصاعد گردد میزان حداقل و حداکثر را از طریق کابل به سیستم کنترل که در اتاق مسئولین نصب شده است منتقل و برروی سیستم مذکور ثبت می گردد و چنانچه میزان گاز در هر ناحیه از حداقل مجاز بیشتر شود بطور خودکار از طریق آژیر تمامی کارکنان مطلع گشته و تمهیدات ایمنی مربوطه را اجرا می نمایند.

 اقداماتی که هنگام انتشار گاز هیدروژن سولفوره در محوطه باید انجام داد:

در صورت انتشار گاز باید سریعاً از دستگاه تنفسی استفاده کرد.

چنانچه دستگاه تنفسی در اختیار نداشتید فوراً خلاف جهت باد از محوطه گازی فاصله بگیرید.

بدون دستگاه تنفسی حق ورود به محوطه گازی و خارج کردن فرد گاز زده را ندارید.

به حس بویائی خود اعتماد نکنید زیرا غلظت بیش از 200 PPM این گاز حس بویائی را از بین می برد.

در مواقعی که احتمال انتشار گاز وجود دارد یک عدد ماسک فیلتر دار بایستی به گردن آویزان باشد تا درصورت نیاز سریعاً استفاده شود.

چون این گاز از هوا سنگین تر است باید متوجه جاهای پست و محوطه بسته باشید که گاز در آن محل ها جمع می شود.

وجود بادنما در محل جهت تشخیص سمیت باد لازم خواهد بود.

افرادی که دچار ناراحتی تنفسی و قلبی هستند در محلی که احتمال حضور این گاز وجود دارد ، به کار گرفته نشوند.

 

مهندس همایون مهدی زاده

 

۱۳۸٩/۱۱/۱۱ساعت ۱:٥۳ ‎ب.ظ توسط حمیدرضا نظرات ()
تگ ها: