درک چگونگی نشأت گرفتن حوادث از وقایع اولیه تا اثرات بعدی حاصل از آنها و عواقب نهایی ، یکی از مهمترین نکات در طراحی ایمنی برای سیستمها به شمار میرود. 

 

ایمنی سیستم، عبارت است از یک نام رسمی برای یک آزمایش سیستماتیک و جامع از یک طراحی مهندسی یا عملیات و کنترل هرگونه خطر بالقوه ای که میتواند باعث آسیب رسانی به افراد و تجهیزات شود .

 

حوادث اتفاقی نیستند بلکه نتیجه یک فرآیند  طولانی با مراحل متعدد هستند که باید قبل از وقوع حادثه، کامل شوند، لذا اگر بتوان یک یا چند مورد از این مراحل را جهت کنترل در آورد و مانع از وقوع آنها شد، میتوان از وقوع حوادث ناگوار نیز جلوگیری کرد و یا حداقل اثرات و عواقب آن را کاهش داد. بخشی از راهبرد ایمنی سیستم، مداخله در مراحل مختلف خط سیر حادثه است.

 

حادثه عبارت است از یک فرآیند طراحی نشده از وقایعی که منجر به آسیبهای بدنی ناخواسته، مرگ وخسارت به سیستم یا محیط زیست میشود.

 

وقایع مقدماتی: مواردی هستند که بر روی وقایع اولیه اثر میگذارد، به عنوان مثال ساعات کار طولانی برای کاربرها، وقایع مقدماتی مرحله‌ای را برای شرایط خطرناک آماده میکنند که اگر بتوانیم آن شرایط را خطرناک را حذف کنیم ،حادثه نمیتواند وارد مرحله بعدی شود .

 

وقایع اولیه: عبارت است از، شرایط یا سازوکارهایی‌ که باعث وقوع حادثه میشوند .این وقایع را میتوان به جرقه ای که آتش را روشن می کند تشبیه کرد.

 

وقایع واسطه: وقایعی هستند که میتوانند حادثه را اصلاح یا منتشر کنند، لذا میتوان آنها را به وقایع تشدید کننده و وقایع کاهش دهنده تقسیم کرد.

 

به عنوان مثال در یک سیستم ، وجود مقادیر زیادی مایعات قابل اشتعال ،شرایط خطرناک ایجاد میکند ،سپس یک دریچه باز میشود و وقایع اولیه رخ میدهد .

 

اثر باز شدن این دریچه در اثر نقص به صورت افزایش فشار در سیستم ظاهر میشود و وقایع تشدید کننده ایجاد میگردد . حال تعبیه شیر اطمینان بر روی دریچه اثرات واقعه اولیه را کاهش میدهد ( واقع کاهش دهنده ) درغیر این صورت حادثه به صورت یک انفجار رخ میدهد .

 

بنابراین خطر ،متشکل از مجموعه شرایطی است که میتواند باعث آسیبهای بدنی، مرگ، خسارت به تجهیزات و یا محیط زیست شود . بعضی از انواع خطرها در سیستمهای مختلف عبارتند از :تخلیه الکتریکی یا شوک، آتش یا انفجار، آزاد شدن سریع فشار و...     

 

 

کاهش خطر

 

  

 

نخستین مرحله این است که خطر را کاملاً حذف کنیم، برای این عمل نیز باید از وسایل ایمنی استفاده کرد. اگر وسایل ایمنی کنترل کافی را تأمین نکنند باید از وسایل اخطار دهنده استفاده کرد . در نهایت روشهای ویژه و آموزشی را میتوان برای کنترل و یا کاهش عواقب خطرات بکار برد.

 

حذف خطر: این روش بهترین راه برای حذف کلی خطر از سیستم است. برای مثال، در مورد آتش سوزی مواد سوختنی، به اکسیژن، واکنش شیمیائی و منبع احتراق نیاز است، بنابراین با حذف یکی از موارد فوق، خطرآتش سوزی  از بین میرود.

 

وسایل ایمنی: اگر نتوان خطر را حذف کرد، بهترین راه حل استفاده از وسایل ایمن در برابر خطاست، به عنوان مثال دریچه اطمینان فشار، یا سیستم اطفاء اتوماتیک یکی از رایج ترین  کاربردهای یک وسیله ایمنی است .

 

وسایل اخطار دهنده: اگر نتوان خطر را حذف کرد و یا به طور کامل کنترل کرد، بهترین کار هشدار دادن به کاربرهاست. فناوریهای اخطار دهنده و کنترل کننده گاز ، مثالهای رایجی از وسایل هشدار دهنده محسوب میشوند. یک راه حل بهتر، وصل حسگرهای گاز به یک نوع زنگ خطر شنیداری یا دیداری است که در این صورت افراد به سرعت می توانند خطر را تشخیص داده و خود را به محل  ایمن از پیش تعیین شده برسانند.

 

آموزش و روشهای ویژه: اگر اخطار نیز برای کنترل خطرات و یا کاهش عواقب آنها کافی نباشد، از آموزش و روشهای ویژه استفاده میشود. به دلیل اشتباه بیشتر افراد تحت شرایط استرس زا، این کار حداقل روشی است که خطر را کاهش میدهد.

 

برخی روشهای ویژه عبارت‌اند از: خاموش کردن اضطراری تجهیزات در هنگام آتش سوزی و یا سایر اقدامات اضطراری، البته همانند هر سیستم جدید، روشهای ویژه باید آزمایش و به صورت دوره‌ای تأیید شوند.

 

 

  مرجع :

 

  مهندسی سیستمهای ایمنی و ارزیابی ریسک نیکلاس ژ باهر   ترجمه مهندس حجت ا... رضا زاده

http://firehouse.persianblog.ir/1385/10/

۱۳٩٠/۱/٢٢ساعت ۳:۳٢ ‎ب.ظ توسط حمیدرضا نظرات ()
تگ ها: