توصیه ها و مقایسه استانداردهای ارگونومی در خصوص طراحی ایستگاههای کاری و ابعاد محیط کار مستقیماً به داده های آنتروپومتریکی بستگی دارد. ایستگاههای کاری را می توان به سه دسته تقسیم کرد.

 

 

1) ایستگاه کار ایستاده

 

2)  ایستگاه کار نشسته

 

3) ایستگاه کار ایستاده- نشسته

 

 

در طراحی ایستگاه کار, ارتفاع کار اهمیت ویژه ای دارد. چنانچه ارتفاع کار بلند باشد دست برای جبران این وضعیت بالا قرار می گیرد و این خود باعث درد در ناحیه گردن و شانه خواهد شد و پایین بودن ارتفاع نیز باعث خم شدن فرد و در نهایت درد کمر می گردد. بنابراین ارتفاع کار باید به گونه ای متناسب با ارتفاع بدن شخص طراحی شود. در حالت ایستاده بهترین ارتفاع برای انجام کار, در فاصله 50 تا 100 میلی متر زیر ارتفاع آرنج است در کارهای متوسط بهترین ارتفاع 10 تا 15 سانتی متر پایین تر از سطح آرنج بوده و در کارهای سنگین ارتفاع مناسب حدود 15 تا 40 سانتی متر پایین تر از سطح آرنج می باشد.

 

1- حدود دسترسی :

 

الف- میزان دسترسی در جهت قائم در حالت ایستاده : این میزان دسترسی معمولاً از طریق اندازه گیری فاصله زمین تا سطح بالای میله ای که در دست راست شخص قرار دارد به دست می آید. در این موقعیت شخص باید کاملاً راست بایستد و بدون اینکه احساس ناراحتی یا کشیدگی به سمت بالا داشته باشد دست خود را به طرف بالا بکشد. شاید از جمله مهمترین مواد کاربرد این داده ها, برای در نظر گرفتن حداکثر ارتفاع جهت نصب کلیدها, اهرم ها, دستگیره ها, قفسه های کتاب و ... باشد. میزان دسترسی, عامل کاربردی مهمی است چرا که اگر در استفاده از داده ها, صدک بالایی انتخاب شود, طراحی تنها با دارندگان میزان دسترسی پایین تر وجود نخواهد داشت و این در حالی است که اگر این طرح بر مبنای استفاده از صدکهای پایین باشد با هر دو گروه مطابق خواهد بود.

 

ب) میزان دسترسی انگشت شست : میزان دسترسی انگشت شست در حالتی اندازه گیری می شود که شخص ایستاده, شانه های خود را به دیوار تکیه داده و در حالی که بازوی خود را به سمت جلو کشیده است انگشت اشاره ای دو نوک انگشت شست را لمس می کند. در این حالت میزان دسترسی انگشت شست عبارت است از: فاصله دیوار تا نوک انگشت شست. شاید مهم ترین کاربرد این داده ها در تعیین حداکثر فاصله ای باشد که شخص ناچار است برای برداشتن یک شیء یا کنترل قسمتی از تجهیزات به آن دسترسی داشته باشد نمونه ای از موارد کاربرد چنین طرحی, قفسه دار کردن قسمت بالای یک پیشخوان یا نصب قفسه پرونده در قسمت جلویی میزهای جداکننده در دفترها می باشد.

 

2- طراحی میز و صندلی کار :

 

با توجه به آنتروپومتری های به عمل آمده از کارکنان واحد کارگاه مرکزی, برای افرادی که در قسمت تعمیرات ابزار دقیق بر روی صندلی و پشت میز می نشینند, میز کار و صندلی به صورت زیر طراحی می شود :

 

الف) میز کار و صندلی هر دو قابل تنظیم باشند : در این حالت مواردی که باید محاسبه گردند عبارتند از : ارتفاع صندلی, ارتفاع سطح داخلی میز و ارتفاع سطح خارجی میز.

 

الف- ارتفاع صندلی :

 

5/2 + صدک پنجم ارتفاع رکبی = حداقل ارتفاع صندلی

 

cm   8/46=5/2 + 3/44 = حداقل ارتفاع صندلی

 

5/2 + صدک نود و پنجم ارتفاع رکبی = حداکثر ارتفاع صندلی

 

     37/54 = 5/2 + 87/51 = حداکثر ارتفاع صندلی

 

بنابراین محدوده قابل تنظیم این صندلی می بایست حدود 10 سانتیمتر باشد.

 

ب- ارتفاع سطح داخلی میز :

 

در این مورد نیز در دو محدوده حداقل و حداکثر محاسبه می شود.

 

حداقل ضخامت ران + حداقل ارتفاع صندلی (صدک پنجم) = حداقل ارتفاع سطح داخلی میز

 

87/56 = 07/10+ 8/46 = حداقل ارتفاع سطح داخلی میز                              

حداکثر ضخامت ران + حداکثر ارتفاع صندلی = حداکثر ارتفاع سطح داخلی میز

 

87/71 = 5/17 + 37/54 = حداکثر ارتفاع سطح داخلی میز

 

ج- ارتفاع سطح خارجی میز :

 

در این مورد نیز حداقل و حداکثر محاسبه می شود.

 

5 - حداقل ارتفاع  آرنج نشسته (صدک پنجم ) = حداقل ارتفاع سطح خارجی میز

 

7/64 = 5 - 9/22 + 8/46 = حداقل ارتفاع سطح خارجی میز

 

5 - حداکثر ارتفاع  آرنج نشسته + حداکثر ارتفاع صندلی = حداکثر ارتفاع سطح خارجی میز

 

97/77 = 5-6/28 + 37/54 = حداکثر ارتفاع سطح خارجی میز

 

بنابراین مشخص می شود که این میز می بایست به ارتفاع تقریبی 13 سانتی متر قابلیت تنظیم داشته باشد.

 

میز کار ثابت و قابل تنظیم باشد :

 

در این حالت, محاسبات حداقل و حداکثر تنها برای صندلی انجام می پذیرد. موارد مورد محاسبه در این حالت شامل فضای مورد نیاز رانها, ارتفاع سطح داخلی میز و ارتفاع صندلی می باشد.

 

قبل از انجام محاسبات, لازم است که حداکثر ارتفاع سطح داخلی میز در این حالت برابر با حداکثر ارتفاع سطح داخلی میز در حالتی است که میز هم قابل تنظیم باشد, یعنی برابر با 87/71 می باشد.

 

حداکثر ارتفاع سطح خارجی میز  نیز از رابطه زیر به دست می آید :

 

5/2 + حداکثر ارتفاع سطح داخلی میز = حداکثر ارتفاع سطح خارجی میز

 

73/74 = 5/2 + 78/71 = حداکثر ارتفاع سطح خارجی میز

 

فضای مورد نیاز رانها :

 

حداقل ضخامت ران- حداقل ارتفاع رکبی- 5/2- حداکثر ارتفاع سطح داخلی میز = حداکثر فضای مورد نیاز رانها

 

15 = 07/10 - 3/44- 5/2- 78/71 = حداکثر فضای مورد نیاز رانها

 

حداکثر ضخامت ران- حداکثر ارتفاع رکبی- 5/2- حداکثر ارتفاع سطح داخلی میز = حداقل فضای مورد نیاز رانها

 

0= 5/17- 87/51- 5/2 - 78/71 = حداقل فضای مورد نیاز رانها

 

محاسبه ارتفاع صندلی :

 

حداقل فضای مورد نیاز رانها + 5/2 + حداقل ارتفاع رکبی = حداقل ارتفاع صندلی

 

8/46 = 0 + 5/2 + 3/44 = حداقل ارتفاع صندلی

 

حداکثر فضای مورد نیاز رانها + 5/2+ حداکثر ارتفاع رکبی = حداکثر ارتفاع صندلی

 

37/69 = 15 + 5/2 + 87/51 = حداکثر ارتفاع صندلی

 

بنابراین محدوده قابل تنظیم صندلی 57/22 تعیین می گردد.

 

طراحی میز کار در حالت ایستاده :

 

برای این منظور به متغیرهای ارتفاع آرنج در حالت ایستاده, نوع کار (سبک, سنگین, متوسط), ارتفاع پاشنه کفش و ارتفاع زیر پایی نیاز می باشد. بر اساس متغیرهای فوق و اندازه گیری های انجام شده, طراحی میز کار در حالت ایستاده به صورت زیر می باشد :

 

ارتفاع زیر پایی + ارتفاع پاشنه کفش + حداقل ارتفاع آرنج در حالت ایستاده = حداکثر ارتفاع میز کار

 

8/139 = 15+ 5/2 + 3/122 = حداکثر ارتفاع میز کار

 

ارتفاع زیر پایی + ارتفاع پاشنه کفش + حداقل ارتفاع آرنج = حداقل ارتفاع میز کار

 

8/188 = 15 + 5/2 + 3/101 = حداکثر ارتفاع میز کار

 

لازم به ذکر است محاسبات فوق بدون در نظر گرفتن نوع کار انجام گرفته است.

 

 

۱۳۸٩/۱٢/٧ساعت ۱:۳٢ ‎ب.ظ توسط حمیدرضا نظرات ()
تگ ها: